door Wynold Verweij
Van Emmerik, Crumb
Pianoduo Rabbit&Haas en componist Ivo van Emmerik hebben elkaar gevonden in zijn 12-delige overpeinzing Celestial scrAps. Suggesties en losse fragmenten zijn de materialen waarmee Tamara Laverman en Hanke Scheffer plaats en ruimte verkennen. De twee kennen elkaar van het ArtEZ conservatorium. Laverman (RabbiT) legt zich toe op experimentele muziek, electronics en film. Scheffers (HaaS) is vooral thuis in liedbegeleiding en kamermuziek. Als duo leggen zij experimentele muziek onder het vergrootglas, vaak in samenwerking met andere disciplines zoals film.
De cyclus is opgebouwd uit verschillende perspectieven. De opening exiSt bestaat uit ultrakorte melodische stapjes op een pulserende ondergrond van staccato noten en tweeklanken in de lage registers. Tijd en ruimte lijken aanwezig, maar niet grijpbaar. In depArture leidt de muziek ons via waaiervormige glissandi en korte stops langs verschillende plaatsen maar er is geen hoop op een veilige aankomst. Dat is ook de rode draad van de CD: de aankomst is ongewis, maar de reis is boeiend.
De CD sluit af met de suite Celestial Mechanics voor vierhandige piano van de Amerikaanse componist George Crumb (1929-2022). De piano is geprepareerd met een metalen lat die over de snaren is gelegd. En doordat de musici de snaren ook met de vingers bespelen krijgt de piano een tweede leven als tokkel en percussie-instrument.
Celestial scrAps
Rabbit&Haas
Tamara Laverman & Hanke Scheffer (piano)
ATT 2024168 50′
Deze recensie is eerder verschenen in Luister nr 782. Zie voor meer recensies en verhalen http://luister.nl
Ligeti
Dat György Ligeti (1923-2006) in zijn leven vrijwel alle uitersten van het menselijk bestaan heeft doorleefd blijkt uit één centraal thema – muziek. Zijn leven onder Hitler en Stalin, dwangarbeider in de kampen, vluchteling na de Hongaarse opstand in 1956, assistent van Karlheinz Stockhausen, leerling van Olivier Messiaen. Zijn muziek scheert langs de eindigheid van het bestaan, soms kosmisch en statisch, dan weer machinaal en hels, altijd kleurrijk en veranderlijk.
De dubbel-CD van Ensemble Intercontemporain is de neerslag van een toernee van het ensemble in 2023, honderd jaar na de geboorte van Ligeti. Kamer Concerto (1969-1970), voor 13 instrumentale solisten, is zijn patent op de wijze waarop hij klankwolken mengt met rusteloze activiteit. Piano en orgel staan in voor een wezensvreemde sonoriteit. Het derde deel heet niet voor niets Movimento preciso e meccanico – nauwkeurig dankzij de metronoom, en tegelijk chaotisch dankzij de imitatie van een stoommachine die op hol lijkt te slaan. Hae-Sun Kang soleert in het Concert voor viool en orkest (1990-1992), waarvoor Philippe Manoury bij wijze van postuum verjaarscadeau aan de componist een nieuwe cadenza heeft gecomponeerd. In Vijf stukken voor tweehandige piano (1942-1950) laten Dimitri Vassilakis en Sébastien Vichard horen bij wie Ligeti in eerste instantie de mosterd heeft gehaald: Belà Bártok. Trippelend als een blij kind. Ook dat was Ligeti.
LIGETI
Ensemble Intercontemporain, Pierre Bleuse (dir.)
Alpha 993 2h21 (2 CD’s)
Deze recensie verscheen eerder in Luister nr 782. Zie voor meer recensies en verhalen http://luister.nl