CD-sounds that remain: Benoît, Murail

Door Wynold Verweij

Peter Benoît

Componist en pedagoog Peter Benoît (1834 – 1901) wordt doorgaans verantwoordelijk gehouden voor de moderne renaissance van de Vlaamse muziek. Het label Fuga Libera brengt nu een box met 5 CD’s uit, gewijd aan hoogtepunten van zijn pacifistische repertoire (de oratoria Lucifer en De Oorlog) en geestelijke werken (de tetralogie Kerstmis, Hoogmis, Te Deum en Requiem). De box bestaat uit recente live-opnamen van het Antwerp Symphony Orchestra, dat zich laat vergezellen door acht koren en veertien solisten.

De CD-box opent met De Oorlog, een romantisch majestueus opus magnus waarin librettist Jan Van Beers en de componist elkaar naadloos vinden om de waanzin van oorlogshandelingen te verklanken. Het anderhalf uur durende oratorium wordt zelden live gespeeld: na de creatie in 1873 is het uitgevoerd in 1952, 1993 en in 2022, de huidige opname. Dirigent Jac van Steen en het orkest hebben gedurende een week dagelijks negen uur gerepeteerd. Het resultaat is een bombastisch epos waarin niets en niemand wordt gespaard en extravagantie moet concurreren met orkestraal geweld. Ook in Lucifer wordt de luisteraar geen moment van rust gegund. Pas in de tetralogie van geestelijke liederen komt er wat ademruimte, en lijkt er een andere, meer reflectieve kant van Benoît over het voetlicht te komen. Dit komt adequaat tot uitdrukking in zijn Requiem, dat thematisch in balans is en bovendien steeds lichter wordt naarmate het stuk vordert. Dirigent Edo de Waart voert de luisteraar naar een ontroerend Agnus Dei waarin de twee koren, met ingehouden begeleiding, de eeuwige rust aanroepen. De CD-box laat zien dat de originaliteit en het vakmanschap van Benoît, die in de twee oratoria dreigen te worden weggeblazen, volledig tot bloei komen in zijn geestelijke repertoire.

BENOÎT

Heaven and Hell

Antwerp Symphony Orchestra, Choeur de Chambre de Namur e.a.

FUG825 5 CD box 4h57′

Deze recensie verscheen in Luister Nr. 780. Zie http://www.luister.nl

Tristan Murail

Tristan Murail (Le Havre, 1947) heeft zijn sporen verdiend in de zogenoemde spectrale muziek. Deze compositiestijl richt zich op klankspectra als structurerend element. Dit genre gaat daarmee voorbij aan traditionele vormen van keuzestress, zoals tonaal versus atonaal of serieel versus neo-klassiek. Hij was leerling van Olivier Messiaen. Bekende spectrale componisten zijn György Ligeti, Kaija Saariaho, Jonathan Harvey en, in de Lage landen, Annelies van Parys.

Deze CD is de neerslag van het Festival Présences dat in 2022 aan Murail werd gewijd. Le Partage des Eaux, voor orkest (1995), is een spel met brekende golven en een terugtrekkende branding. Alle denkbare bewegingen komen aan de orde. Manipulaties, transformaties , expansies en implosies worden afgewisseld met vervreemdende solomotieven van violen en fluiten. De computer (synthesizer) wordt ingezet om orkestrale effecten te bereiken die voor mensenhanden te complex zijn. Het klinkend resultaat is fascinerend en ontroerend tegelijk, de luisteraar voelt zich nietig bij dit natuurgeweld. In het spookachtige Terre d’Ombre is de muziek voortdurend in beweging. Lichtvoetige timbres van opvliegende vogelzwermen worden afgewisseld met zware slepende motieven als in onderaardse lavastromen. Ook hier is het gebruik van de computer een essentiële ondersteuning van de orkestratie. De CD laat op overtuigende manier zien hoe computertoepassingen naadloos kunnen worden geïntegreerd in een symfonierorkest.